Trabzon
Site Haritası

Kelkit Genel Bilgiler

      İlçe Gümüşhane ilinin güneyine düşer. Doğusunda Köse ilçesi, Kuzeyinde Gümüşhane ili, Batısında Şiran ilçesi ve Güneyinde Erzincan ili ile çevrilidir. Yüzölçümü 1610 km² olup, denizden yüksekliği 1412 m dir. Yüzey şekilleri itibariyle genel olarak dağlık ve engebeli bir arazi yapısına sahiptir. Kelkit Çayı vadisinde Özlüce Vadisi, Kelkit ile Köse arasında Koşmasat Vadisi bulunmaktadır. İlçenin zirvelerini Kuzeyde 2507 m. İle Tersun Dağı, güneyde ise 2716 m. yükseklikteki Akdağ ile güney batısındaki 2746 m. yükseklikte olan Çimen dağları oluşturmaktadır. İlçeyi kuzeyden ve güneyden kuşatan sıradağlar genel olarak kütlevi bir görünüme sahiptir. Bu durum, yörenin kuzeyden Gümüşhane, güneyde ise Erzincan ile olan ulaşım bağlantılarını güçleştirdiği için ilçenin tek seçeneği olan karayolları, Ünlüpınar ve Pöske Dağı geçitlerini takip etmek zorunda kalmıştır.

 

          İlçenin en önemli akarsuyu olan Kelkit Çayı üç büyük derenin Kelkit ilçesi yakınında birleşmesi ile oluşur. Bunlar, Kelkit’in güney akıntısı olan Dayısı ve Balahor dereleri ile Kelkit Çayı’nın Doğu uzantısı olan Koşmasat deresidir. Toplam uzunluğu 320 km. olup, 27 km. kadarı İlçe içerisinde kalmaktadır. Kelkit Çayı Yeşilırmağı besleyen en büyük koludur.

Nüfus Bigileri

2013 Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları
Şehir/ KöyTopEKŞehir/ KöyTopEK
MERKEZ14,4547,3407,114 Beşdeğirmen1155560
Deredolu1,895956939 Bezendi1839093
Gümüşgöze2,8461,4361,410 Bindal257125132
Öbektaş3,3031,6851,618 Bulak1487969
Söğütlü1,894938956 Cemalli221012
Ünlüpınar2,6511,3411,310 Çağlar894247
Ağıl280134146 Çakırlar884642
Ağlık16610 Çambaşı327164163
Akdağ1497970 Çamur621300321
Aksöğüt245126119 Çimenli1144767
Alacat20297105 Çömlecik573225
Aşağıözlüce1155263 Dayısı723933
Aşut200100100 Deliler1678582
Aydoğdu834142 Dereyüzü305148157
Aziz301138163 Devekorusu492524
Babakonağı581275306 Doğanca1305971
Balıklı1185959 Doğankavak582632
Balkaya268115153 Dölek733340
Başpınar360178182 Elmelik703436
Belenli1416873 Eskikadı1256461
         
Şehir/ KöyToplamErkekKadın Şehir/ KöyToplamErkekKadın
Eymür442519 Eskiyol924646
Gerdekhisar539275264 Obalar683434
Gödül1336964 Oğuz251411
Güllüce25169 Öğütlü294137157
Gültepe1014952 Örenbel19910099
Günbatur905139 Özen263113150
Güneyçevirme1768393 Sadak457231226
Gürleyik372215 Salördek291142149
Güzyurdu215103112 Sarışeyh1608179
Karacaören452322 Sökmen266140126
Karaçayır327162165 Sütveren244117127
Karşıyaka1246262 Şen683137
Kaş907460447 Tütenli1165462
Kazanpınar905040 Uzunkol1287949
Kılıççı666333333 Yarbaşı281513
Kılıçtaşı331182149 Yenice1738588
Kınalıtaş260121139 Yeniköy216115101
Kızılca281138143 Yeniyol354191163
Kozoğlu21912 Yeşilova451926
Kömür1385 Yeşilyurt965343
Köycük1668185 Yolçatı1899
Kuşluk1789 Yukarıözlüce1739182
 ToplamErkekKadın  ToplamErkekKadın
İlçe Toplamı41,55420,89420,660 Bucak Toplamı27,10013,55413,546

Tarihi

Yazılı kaynaklarda kelkit ve yöresinin m.ö 3000 yıllarına kadar indiği ve hititlerden öncesine dayandığı ileri sürülmektedir. Giresun, Gümüşhane, Trabzon, Erzincan, Erzurum toprakları hitit kaynaklarında Azzi-Hayasa  ülkesi olarak adlandırılmaktadır.

                Araştırmacı yazar Gülyüz AKAGÜN uslu bölgemizde en belirgin hakimiyet Urartular zamanında kurulduğunu işaret eder. Van ve çevresinde yaşayan Urartular, Trabzon civarlarında yaşayan Tebaritleri hakimiyetleri altına almalarıyla gümüşhane ve çevresi Urartuların hakimiyeti altına girmiştir. Yine aynı yazara göre Urartuların batı kanadını Gümüşhane ve yöresi oluşturmaktadır. Urartuların en büyük tanrısına Haldi; Gümüşhane, Kelkit ve Bayburt yöresinde yaşayanlara ise Halt denildiği yazılı tarihi kaynaklarda zikredilmektedir.

 

 

Bu fotograf Kelkit'in 1900 lü yillarin basinda çekilmis  elimizdeki tek fotografidir

 

              Bölge Urartu hakimiyetinden sonra Medler ve Perslerin idaresinde kalmıştır.

                M.Ö. 331 yılında Pers İmparatorluğunun yıkılmasından sonra bölge Roma İmparatorluğunun hakimiyetine girmiştir.

                M.Ö. 395 yılında Roma İmparatorluğunun ikiye bölünmesiyle doğuda kalan Bizans İmparatorluğu bölgeye hakim olmuştur. Bizans İmparatoru Heragleios 635 te İran Sasani Devleti üzerine sefer düzenlemiş ve Kelkit vadisinden geçmiştir. Bölge 7.asır sonuna kadar Bizans Sasani çarpışmalarına sahne olmuştur. Bizanslılar bu hakimiyeti XIII. y.y da kurulacak olan Trabzon Rum İmparatorluğuna kadar devam etmiştir.

                Kelkit ve çevresinde Trabzon Rum İmparatorluğunun hakimiyetinin belirgin bir şekilde hissedildiği kaynaklarda ifade edilmektedir. Kelkit ve çevresi daha sonra Bizanslılar Emeviler ve Bizanslılar Abbasiler arasında birkaç defa el değiştirmiştir. Bu durum Selçuklu akınlarına kadar devam etmiştir.

                Selçuklular ilk defa 1016 yılında Selçuklu Sulatanı Çağrı Beyin yapmış olduğu doğu anadolu seferinde Kelkit ve çevresine gelmişlerdir. 1058 yılında Tuğrul Beyin kardeşi  İbrahim Yinal bey Kelkit ve çevresini fethetmiştir. Bu dönemde kelkit ve çevresinde yoğun türkmen oymakları göçederek iskan ettirilmişlerdir. 1071 Malazgirt zaferinden sonra bölgede Selçuklu hakimiyeti iyice belirginleşmiştir.

                XIV. y.y ikinci yarısından sonra Kelkit vadisinin Alansa Kürtün Trebolu hattının tamamıyla Çepnilerin yurt tuttuğu yerler olduğuda kaynaklarda ifade edilmektedir.

                Bazı kaynaklara göre Kelkit 23 Temmuz 1514 Çaldıran Zaferinden sonra Osmanlı İmparatorluğu hakimiyetine geçtiği belirtilmektedir. Aynı yıl Kelkit Bayburt un sancak merkezi yapılmasıyla birlikte Bayburta bağlanmıştır. Bu yıllarda Bayburt sancağıda Erzincan vilayetine bağlıydı. Bölgeye ait ilk tahrir kaydı 1516 yılına aittir.

                Kelkit 1840 yılında kaza olmuştur. Kaza merkezi olduktan sonra nüfusu fazla artmaya başlamıştır.

                Trabzon valiliğinin Babi Aliye Kelkit in Gümüşhane ye bağlanmasını talep etmesiyle 1887 yılında Kelkit ve Şiran Bayburt sancağından alınarak Gümüşhane sancağına bağlandı. Bununla birlikte Gümüşhane sancağı dört kazadan oluştu. Kelkit, Şiran, Torul Gümüşhane bu idari yapı Cumhuriyetin İlanına kadar sürdü.

                1870 Tarihli Trabzon salnamesinde Kelkite bağlı 95 köy yerleşmesinin bulunduğu bildirilmektedir. Yine 1904 tarihli salnamede Kelkit kaza merkezinde bir hükümet dairesi, iki cami, iki medrese, iki okul, yirmiiki mağaza, atmışsekiz dükkan, onüç kahvehane, üçyüzellidört ev, dört fırın ve üç su değirmeni bulunmaktaydı.

                1904 tarihli salnamede Kelkit hakkında şu açıklayıcı bilgilere yer verilmektedir.

                Kelkit kazasının merkezi olan çiftlik kasabası bu tarafların manzaraca en iyi olan yerlerinden birisidir. Kasaba düz bir ovanın ortasında ve Kelkit ırmağı ile kavuşan diğer bir derenin birleştiği noktaya yakın bir yerde yapılmıştır. İnsan buralardan şen ve güler yüzlü vadiler şirin kasaba ve köyler doğal güzellikler aramayı hatırına bile getirmez. Kış zaten hazin olan bu yerlerdeki soğuk kefenlerle örter. Her sessizlik mezardan nişan verir. Etrafta ufak bir hayat eseri görmek için yazın gelmesini beklemekten başka çare yoktur. Kelkit halkı güçlü kuvvetli adamlardır.

                Kazanın genel nüfusu 25903 islam 511 Rum ve 250 Ermeniden ibarettir. Halkın büyük bir bölümü tarım ile uğraşmaktadır. Başlıca ürünler Arpa, buğday, çavdar, fiğ ve burçaktan ibarettir. Hayvan ürünlerinde yağ ve peynir ile deri ve yumurtanın bir kısmı Erzincan ile Gümüşhane ve Trabzona gönderilmektedir.

KELKİT İN RUM İŞGALİ

                Kelkit batıdan Şebinkarahisara güneyden Erzincana gitmekte olan mühim bir yol kavşağında olduğu için sıtratejik önemi olan bir yerleşim alanıydı. Doğu anadolu Rus harekatını idare eden Rus kuvvetleri bu önemi bildiklerinden 12 temmuzda Sibirya kazaklarını 14 Temmuzda da diğer kuvvetlerini Bayburt un etrafına yerleştirdi. 22 temmuz 1916 Rusların 4.Avcı alayı sabahın erken saatlerinde saldırıya geçer. O gün akşama kadar çok kanlı çarpışmalar olur. Vehip Paşa komutasındaki Türk askeri akşamüzeri çekilmek zorunda kalır. Böylece Ruslar Kelkiti işgal ederek iç anadoluya bir kapı açmış olurlar. Ekim 1917 ihtilalinden sonra 18 aralık 1917 tarihinde Erzincan Mütarekesi yapıldı. Ruslar çekilmeye başlar fakat ermeniler zulümlerine devam ederler. Nihayet  17 şubat 1918 tarihinde Halit Paşa komutasındaki askerlerimiz güzel ilçemizi kurtarırlar. Allah o günleri bir daha göstermesin.

 

KELKİT İSMİ

Kelkit ismi konusunda değişik görüşler mevcuttur. Bazı araştırmacılar Kelkit çayının Antik Çağda helen dilinde kurt anlamına gelen Lykos şeklinde ifade edildiğini belirtmektedirler. Onlara göre bu kelime daha sonra ermenice ye  tercüme edilerek gail-get olarak söylenmeye başlanmıştır. Ardındanda Kelkit e dönüşmüştür. Bazı araştırmacılar ise İlk çağlarda yörede “Kerkit” adında bir halkın yaşadığına dikkat çekmektedirler. Ünlü tarihçi Straban bölgenin dağlık kesimlerinde Appaitler adinda bir kavmin yasadigini ve bunlarin da Kerkit' lerin soyundan geldigini ifade etmektedir. Ayrıca VII y.y da Peçenek Türklerinden Kilki Beyin Çiftliği olarak anıldığı rivayet edilmektedir.

Kaynak:kelkit.gov.tr


Yorumlar - Yorum Yaz